مدارس موفق چگونه است ؟ افت تحصیلی به چه معناست ؟

مدارس موفق چگونه است ؟ افت تحصیلی به چه معناست ؟

---------------------------------------------

"سامانه صدای مشاور تحصیلی"

 مشاور دهنده تخصصی برنامه ریزی درسی و

مشاوره دهنده انتخاب بهترین مدارس

برای تماس با مشاورین ما تنها از تلفن ثابت، بدون گرفتن کد و با شماره های  9099071613   تماس حاصل فرمایید. 

تماس از ساعت 8  صبح تا  12  شب  

 حتي ايام تعطيل

...............................................................

مدارس موفق چگونه است ؟ افت تحصیلی به چه معناست ؟

افت تحصیلی

 دكتر «علیرضا شریفی» پژوهشگر حوزه تعلیم و تربیت در تعریف و علل افت تحصیلی می گوید: «آموزش و پرورش با توجه به IQ دانش آموز و امكاناتی كه در اختیار او قرار می دهد، در هر مقطع و پایه تحصیلی اهداف نهایی و میانی برای خود تعریف می كند و سعی دارد دانش آموز را تا حد ممكن به این اهداف نزدیك كند. در این میان همیشه درصد مشخصی نیز افت را در نظر می گیرد، مانند تكرار پایه تحصیلی و تسلط نداشتن دانش آموز به همه مطالبی كه توسط معلم ارائه می شود. هرگاه میزان این افت در فرآیند یاد دهی و یادگیری بیش از حد انتظار آموزش وپرورش باشد، از آن به عنوان افت تحصیلی نام می بریم. پراكندگی جغرافیایی افت تحصیلی هم در سطح كشور چه از نظر میزان و چه از نظر عوامل به وجود آورنده آن یكسان نیست. در بررسی این مسأله باید شرایط متعددی از قبیل شرایط جغرافیایی، فرهنگی، قومی، زبانی و طبقه اجتماعی و اقتصادی دانش آموزان مورد توجه قرار گیرد.

 البته چند عامل مشترك در همه نقاط كشور به چشم می خورد. مشكل نیروی انسانی یكی از این عوامل است. معلمانی كه از نظر نحوه و چگونگی انتقال دانش خود به دانش آموزان و استفاده از تكنیك ها و روش های معلمی متخصص هستند و روان شناسی تربیت را به خوبی می دانند، افت تحصیلی دانش آموزان در درسی كه آنها تدریس می كنند، كمتر است البته نوع ارزشیابی دانش آموزان نیز در افت تحصیلی اهمیت می یابد. هرچه در این باره تكنیك ها را بهتر رعایت كنیم و سؤالات استاندارد و همخوان با محتوای درس ارائه شده، طراحی كنیم، افت تحصیلی كاهش می یابد. تراكم بالای دانش آموزی نیز به عنوان یك عامل در افت تحصیلی مورد بحث و بررسی است. در تراكم بالابه علت كمبود فضا و نیروی انسانی، تكالیف و آن چه كه دانش آموز فراگرفته زیر ذره بین قرار نمی گیرد. نقش انجمن اولیا و مربیان هم دراین باره ضروری به نظر می رسد. برپایه پژوهش های انجام شده هرچه میزان حساسیت خانواده و دفعات رفت و آمد آنها به مدرسه بیشتر و ارتباط انجمن اولیا و مربیان با مسئولان مدرسه نزدیك تر باشد افت تحصیلی كاهش و بازده فعالیت ها افزایش می یابد. در مناطق دو زبانه نیز همواره افت تحصیلی بیشتر از مناطق یك زبانه است. در این مناطق دانش آموز هم باید زبان فارسی و رسمی را بیاموزد و هم مطالب را فراگیرد، این فراگیری برای او بویژه در سال های اول مدرسه بسیار مشكل خواهدبود. میزان اشراف و تسلط فراگیران به توان خواندن و نوشتن هم باید مدنظر قرارگیرد. هرچه این مهارت بالاتر باشد افت تحصیلی او كمتر می شود. میزان مهارت خواندن و نوشتن را از طریق آزمون جهانی پرلز (Pirls) و میزان مهارت ریاضی و علوم را از طریق آزمون تیمز (Tims) كه در همه كشورها برگزار می شود می توان به دست آورد. در این آزمون ها سؤالات كاملاً بومی و محلی می شود.

    شیوه های تدریس نیز در میزان افت تحصیلی مهم تلقی می شود. به اندازه ای كه شیوه های تدریس را نو می كنیم و با شرایط و نیازهای روز هماهنگ می كنیم و آن را در كلاس درس به كار می گیریم، میزان افت كاهش می یابد. البته اگر در برخی مدارس روش های نوین به كار نمی رود به خاطر آشنا نبودن معلمان با این روش ها نیست، بلكه به علت نوع ارزشیابی است كه استفاده می شود. با توجه به آن كه عناوین كتاب های درسی و حجم آنها بالاست و از همه كتاب آزمون به عمل می آید، عملاً نمی توان از روش های نوین كه نیاز به زمان زیاد و حجم كمتر درس دارد، استفاده كرد. بنابراین معلم ناگزیر است همچنان از روش سخنرانی و معلم محوری استفاده كند. در كنار حجم و تنوع بالای كتب درسی كه یكی از بالاترین كشورها در این باره محسوب می شویم، سبك نگارش كتاب نیز با كاستی هایی روبه رو است. همچنین هرچه پایگاه اقتصادی دانش آموز بالاتر و بعد خانوار او كمتر باشد به همان نسبت امكانات بیشتری دراختیار او قرار می گیرد و به همان میزان نیز افت تحصیلی كاهش می یابد. میزان سواد والدین، مكان جغرافیایی دانش آموز (شهر یا روستا، مناطق برخوردار یا محروم) نیز بر میزان افت تحصیلی تأثیر به سزایی دارد. تحصیل دانش آموز در مدرسه دولتی یا غیردولتی نیز اهمیت دارد. معمولاً در مدارس غیردولتی به خاطر آن كه برخی از عوامل به وجودآورنده افت تحصیلی حذف می شود، میزان افت تحصیلی كمتر است.»

    * دانش آموز مقصر نیست

    ابوالقاسم جامه بزرگ مدیركل سابق آموزش و پرورش ابتدایی و پیش دبستانی و صاحبنظر در امر تعلیم و تربیت نیز در این باره می افزاید : «به افت تحصیلی در هر دوره تحصیلی باید به شكل متفاوت نگاه كرد. بنابراین نمی توان برای همه دوره های تحصیلی نسخه واحدی پیچید. ضمن آن كه همه دانش آموزان از نظر درك، توانایی، هوش علمی و انتزاعی متفاوت هستند. در دوره ابتدایی انتظار داریم دروسی را كه به آن ها ارائه می كنیم، مانند یك شعر حفظ كنند و روی ورقه بیاورند، معلم هم آنچه را كه از كتاب به او آموخته است مورد ارزیابی قرار می دهد، بنابراین اگر دانش آموز نتواند بخشی از آنچه را كه به او آموزش داده شده، بیان كند، او را در معرض افت تحصیلی می بینیم. در حالی كه باید عملكرد او مورد توجه قرار گیرد نه صرفاً آنچه را از كتاب آموخته است. بنابراین نوع و شیوه تدریس معلم كه همان توجه زیاد به حفظ كردن است، باید مورد تجدیدنظر قرار گیرد. ارائه حجم بالایی از مطالب و ارائه پشت سر آن ها هم باعث می شود دانش آموز نتواند همه مطالب را روی كاغذ بیاورد، این ناتوانی را افت تحصیلی می دانیم در حالی كه باید این حجم و محتوا بازنگری شود. مطالبی هم كه آموزش داده می شود، به خاطر آن كه ذهن دانش آموز را با خود درگیر نمی كند و ارتباط چندانی نیز بازندگی روزمره آن ها ندارد، جذاب نیست همه این مسائل بر روی یادگیری دانش آموز تأثیر می گذارد ولی نباید آن را افت تحصیلی قلمداد كنیم.

 نامناسب بودن فضای آموزشی و احساس راحتی نكردن دانش آموز نیز یادگیری او را متأثر می كند. همه دانش آموزان را هم از نظر هوش، استعداد و عاطفی بودن یكسان فرض می كنیم و مطالب یكسانی را نیز به آنها می آموزیم و استرس امتحان را نیز در آن ها ایجاد می كنیم، همه این عوامل هم بر یادگیری آن ها تأثیر منفی می گذارد. ضمن آن كه كارشناسان آموزش وپرورش معتقدند بهترین معلمان آن هایی هستند كه همه مطالب را بدانند اما همه آن را ارائه ندهند تا به این وسیله دانش آموز را به چالش بكشانند.

    ارزشیابی توصیفی (نمره دادن به دانش آموز در طول سال و نه صرفاً كمی) باید مورد توجه قرار گیرد. باید معلمان توجه داشته باشند كه تنبیه زدگی در دانش آموز به وجود نیاید، به این معنی كه اگر بچه شیطنت كرد باید معلم نیز حوصله همراهی و جست وخیز كردن با او را داشته باشد. اما اگر برخلاف آن او را همواره مورد تنبیه قرار داد، درواقع تنبیه زدگی را در او به وجود آورده است. این امر باعث می شود دانش آموز مطالب را یاد نگیرد، معلم نیز تصور می كند او دچار افت تحصیلی شده است در حالی كه برخلاف تصور است. باید شرایط، امكانات و آزمون ها را با دانش آموز متناسب كنیم. اگر در فرآیند یاددهی و یادگیری مسأله ای به وجود آید نباید دانش آموز را متهم و مقصر بدانیم بلكه باید در شرایط بازنگری كنیم. در دوره ابتدایی باید ۱۰۰ درصد دانش آموزان به پایه های بالاتر ارتقا یابند. در بسیاری از كشورها ارتقای خود به خودی مطرح می شود. البته این بدان معنا نیست كه دانش آموز چیزی فرانمی گیرد بلكه روش ها و محتوای درس به گونه ای او را به یادگیری برمی انگیزد. براساس تئوری «یادگیری در حد تسلط» بیش از ۹۰ درصد دانش آموزان آن چه را كه به آن ها می آموزند،

    فرا می گیرند و كاملاً به اهداف می رسند، بقیه نیز فقط كمی كمتر از ۱۰۰درصد را می آموزند. بنابراین همه ضعف ها در دوره ابتدایی به روش های تدریس و آموزش مربوط می شود. در دوره های تحصیلی بالاتر به علت آن كه حجم مطالب بالاتر می رود و دروس تخصصی تر می شود ممكن است توانایی های ذهنی فرد و ویژگی های فردی او نیز بر افت تحصیلی تأثیرگذار باشد. بررسی ها نشان می دهد كمترین میزان افت تحصیلی در دوره ابتدایی و بیشترین میزان نیز در دوره متوسطه دیده می شود.»

    * رابطه عاطفی معلم و شاگرد

    «منوچهر فضلی خانی» مدیركل دفتر آموزش و پرورش راهنمایی تحصیلی معتقد است: «اگر بامقیاس ها و ابزارهای درست سواد و عملكرد دانش آموزان را بررسی كنیم شاهد رشد كیفی تعلیم و تربیت و آموزش و یادگیری هستیم اما برای رسیدن به وضع مطلوب راه زیادی در پیش داریم. همه عوامل درون و بیرون سیستم آموزشی باید كمك كنند تا این امر محقق شود. جامعه باید بسترهای مناسب و همسو با آن چه را كه دانش آموز درمدرسه فرا می گیرد فراهم كند، به طور مثال اگر او در مدرسه مسائل بهداشتی، اخلاقی و اجتماعی را می آموزد در جامعه باید آن را تمرین كند. اگر فضای آموزشی و فضای جامعه و زندگی دانش آموز مكمل هم نباشند و مغایرت داشته باشند، شكافی به وجود می آید كه افت تحصیلی را از نظر كیفی باعث می شود. در حالی كه باید جامعه تجلی گاه یادگیری ها و آموخته های فرد باشد. ارتباط دانش آموز و معلم نیز باید بسیار مورد تأكید قرار گیرد. به نحوی كه شیوه تعامل آنها با یكدیگر مهم ترین عنصر در یاددهی و شخصیت بخشی به دانش آموز محسوب می شود ، اگر این تعامل عاطفی، علمی، صمیمی و محكم باشد، اعتماد دانش آموز جلب می شود و به تبع آن كیفیت تحصیلی ارتقا می یابد. بنابراین نیروی انسانی در كیفیت بخشی به آموزش حرف اول را می زند. باید به سمتی حركت كنیم كه معلمان صلاحیت ها و مهارت های حرفه ای را به دست آورند، و در كنارتخصص با انگیزه و علاقه كار كنند. ضمن آن كه آموزش های نیروی انسانی هم به سمت فن معلمی گام بردارند. در همین باره و به منظور ارتقای كیفیت تدریس، جشنواره الگوهای برتر تدریس موردتوجه و تأكید قرار گرفته است.»

gh