نقش تسهیل گری مدیر در زمینه ی گسترش نوآوری در مدرسه

1-توجه به اشتراک مساعی و مفاهمه ی اندیشه ها به جای تفویض اختیار

حسن نظارت مدیر بر انجام دادن وظایف کارکنان، به ویژه معاونان و ناظمان مدرسه، بخش زیادی از خلأ تفویض اختیار را رفع می کند. اصولاً در وضعیت امروز مدارس،مدیر نیاز چندانی به تفویض اختیار به زیر دستان ندارد؛ اما این اقدام بخشی از کار او را سبک می کند و سبب می شود فرصت بیش تری برای کیفیت بخشی ذخیره کند.

آن چه بیش از تفویض اختیار اهمیت دارد و باید مورد توجه قرار گیرد، تفویض اندیشه ها و ایجاد مفاهمه با کارکنان مدرسه و به ویژه معلمان و معاونان است. این نیز در صورتی میسر خواهد شد که مدیر مدرسه، هدف مند و با برنامه ریزی راهبردی کارهای مدرسه را تعقیب کند.

برخی مشکلات و سوء تفاهم هایی که در مواجهه ی معاونان مدرسه با دانش آموزان، والدین و حتی معلمان به وجود می آید، ناشی از نبود بسیاری از تصمیمات و نیز توجیه نبودن معاونان در زمینه ی برنامه هایی است که در حوزه ی کاری آنان وجود دارد. به این سبب، جلسات مشترک و هم فکری معاونان با مدیر مدرسه و بالعکس، این خلأ را کم می کند و باعث می شود به تدریج، سوء تفاهم جای خود را به تشریک مساعی و هم دلی و هم فکری بدهد. آن چه اکنون در مدارس ما برای گسترش نوآوری و ایجاد زمینه برای آن نیاز است، هم فکری و هم دلی است، نه کمبود یا نداشتن اختیار از سوی معاونان یا معلمان. مدیر باید بکوشد این فاصله را با برقراری ارتباط مؤثر رفع کند.

نکته ی کلیدی دیگر، اقدام به مشاوره و راهنمایی به جای بازرسی و کنترل است که هم در ایجاد و گسترش نوآوری نقش بسزایی دارد و هم تصور نداشتن اختیار را نزد معاونان و معلمان کاهش می دهد.

2- اشاعه و ترویج یادگیری مادام العمر

در عصر دانش و اطلاعات، شیوه ی مناسب تر برای مدیر، بنانهادن یک سازمان یادگیرنده است. سازمان های یادگیرنده همواره در حال گسترش ظرفیت خود برای دست یابی به نتایجی هستند که واقعاً به آن نیاز دارند. در مدارس یادگیرنده، الگوهای نو وگسترش دهنده ی اندیشه پرورش می یابد. الهام های جمعی به شکل آزاد شکل می گیرند و افراد همواره روش با هم یادگرفتن را می آموزند. مدرسه به مثابه اجتماع فراگیرندگان، جایی است که همه ی شرکت کنندگان در آن، یعنی معلمان، دانش آموزان و والدین در امر یادگیری و تدریس درگیرند و بهترین جا و بهترین موقعیت برای یادگیری مداوم است. تنها سازمان ها و افرادی که همیشه در معرض یادگیری اند و شعار از هم یادگرفتن را سرلوحه ی کار خود قرار می دهند، نوآورند و از نوآوری حمایت می کنند. نوآوری محصول محیط های پویا و یادگیرنده است و ایستایی را بر نمی تابد. مدارس یادگیرنده اشاعه و ترویج یادگیری مادام العمر را در چشم انداز خود دارند و در چنین فضای سازمانی است که نوآوری توسعه می یابد و نوآوران رضایت خاطر دارند.

3- تأکید بر فرآیند (فرآنید مداری) به جای ورودی (درون دادمداری)

استفاده درست از امکانات و منابع، مستلزم شناخت فرآیندهای مدرسه و اصلاح، به پویی مستمر و به سازی فرآیندهاست. مدیران آموزش و پرورش و از جمله مدیران مدارس، به رغم تجارب زیادی که دارند، بیش تر درون دادمدارند؛ یعنی ریشه ی بسیاری از مشکلات یا راه حل ها را در ورودی های نظام مدرسه می جویند. آناان بر این باورند که تنها با افزایش منابع و تزریق انرژی و به اصطلاح تقویت کردن ورودی ها، میتوان همه ی مشکلات را رفع کرد. غافل از آن که بدون پرداختن به فرآیندهایی که نیاز به بازنگری و ارتقا دارند و بدون اصلاح، بهبود و به سازی آن ها نمی توان بر بخش کوچکی از این مشکلات هم فایق آمد. زیرا تمرکز به ورودی ها و بی توجهی به فرآیندها، همواره بر میزان و نوع مشکلات می افزاید. بنابراین، باید جهت ها را تغییر داد و فرآیندها را به سازی کرد و از نگاه مدیریت درون دادمدار، به روی کرد فرآیند مدار و نتیجه گرا (هدف گرا) معطوف شد.

مفهوم مدیریت فرآیند مدار، بهبود مستمر کیفیت، کسب اطمینان و رضایت دانش آموزان از طریق بهبود فرآیند است.

مدیریت فرآیند یعنی این که بدانیم و باور کنیم که نتیجه از فرآیند حاصل می شود. سپس برای کسب نتیجه ی مطلوب، فرآیند مناسب را ایجاد کنیم. در فرآیند آموزش و پرورش، به هیچ عنوان نمی توان منتظر ماند تا نتایج به دست آید و سپس محصول معیوب را جدا کرد یا کنار گذاشت. بنابراین، پس از تکرار خطا، اقدام به اصلاح امور بسیار دیر است و آن چه باید مورد توجه قرار گیرد، ((اصلاح مستمر جریان آموزش  پرورش)) در مدارس است. این جاست که مدیریت فرآیند مدار، که به تضمین و اطمینان کیفیت در همه ی مراحل فرآیند وفادار و متعهد است و می داند عمل به آن زمینه ساز نوآوری در همه ی ابعاد و همه ی مؤلفه های تأثیر گذار در تعلیم و تربیت مدرسه است، اهمیت خود را باز می یابد.

سخن پایانی

گسترش نوآوری مرهون نگرش باز و شوق تغییر مدیر و ایجاد تسهیلات و تمهیدات سازمانی، روشی و فرآیندی در مدرسه است. تجارب خبرگان و مطالعات مرتبط در حوزه ی نوآوری ها و سهم مدیر در گسترش آن نشان می دهد که رسم چشم انداز و تأمین و تعمیق آن در اندیشه ی کارکنان و بهره گیری از راه کارهای نوآورانه و وجود مفاهمه و هم فکری در مدرسه و نیز تأکید بر فرآیندها و بازآرایی و اصلاح آن، فضای مدرسه را به فضایی یادگیرنده تبدیل و آن را از رکود و یکنواختی خارج می کند و اسباب گسترش نوآوری را فراهم می آورد. بدیهی است در این آستانه، جایگاه و نقش مدیر در مقام یک تسهیل گر، بیش از پیش نمایان می گردد.