سازمان یادگیرنده رویکردی نو در آموزش و پرورش

سازمان یادگیرنده رویکردی نو در آموزش و پرورش

مارکوارت، سازمان یادگیرنده را این گونه تعریف می کند: «در تعریف سیستماتیک، سازمان یادگیرنده سازمانی است که با قدرت و به صورت جمعی یاد می گیرد و دائماً خودش را به نحوی تغییر می دهد که بتواند با هدف موفقیت مجموعه ی سازمانی، به نحو بهتری اطلاعات را جمع آوری، مدیریت و استفاده کند» و یادگیری سازمانی را تنها یک بعد یا عنصری از سازمان های یادگیرنده می داند. هم چنین، پیتر سنگه وظیفه ی اصلی مدیران در سازمان یادگیرنده را ایجاد شرایطی پویا و توانا برای هدایت انسان ها به سمت باروری هر چه بیشتر زندگی شان بیان می کند.

 او به طور کلی برای سازمان های یادگیرنده پنج قاعده یا فرمان قرار داده است که عبارت اند از: الگوهای ذهنی، آرمان مشترک، یادگیری تیمی، قابلیت فردی و در نهایت تفکر سیستمی.

کاربردها در آموزش و پرورش

ضرورت تبدیل شدن مدرسه ها به سازمان های یادگیرنده از آن جا ناشی می شود که با افزایش پیچیدگی و سرعت تغییرات محیطی، در واقع نداشتن اطمینان به محیط پیرامون، فزونی یافته است. در نتیجه، سازمان ها نیاز بیشتری به دانش و آگاهی گسترده از عوامل محیطی دارند تا بتوانند، خود را با تغییر و تحولات محیطی تطبیق دهند. از همین رو، مدرسه ها و مؤسسات آموزشی باید به رویکردهای سازمان های یادگیرنده متمایل شوند. از آن جا که نقش آموزش و پرورش در توسعه و پیشرفت جامعه بسیار اهمیت دارد، لذا باید به طور جدی تری به بالا بردن آگاهی مدیران و سایر عناصر مربوط نسبت به تغییرات و تحولات در عرصه های گوناگون توجه کرد.

 این مهم دست یافتنی نیست، مگر از طریق آموزش و یادگیری که خود با ظهور پدیده ای به نام سازمان های یادگیرنده تسهیل خواهد شد. مهم ترین موضوع جامعه ی امروز در همه ی اقشار، اعم از سیاست گذاران و دست اندرکاران نظام تعلیم و تربیت، اولیا، و حتی دانش آموزان کشور، مسئله ی پایین بودن کیفیت و اثربخشی برنامه های آموزش و پرورش و متناسب نبودن محتوای این برنامه ها با تغییرات در دنیای بیرونی و بازار کار، و ناکافی بودن آگاهی و اطلاعات از تغییرات و تحولات علمی است که باعث محروم شدن از تجربه های جهانی، بی انگیزگی و نارضایتی مدیران و معلمان، و حتی انگیزه نداشتن دانش آموزان برای یادگیری می شود و این بسیار نگران کننده است.

 ایده ی سازمان یادگیرنده برای همه ی افراد اعم از مدیران، کارکنان، معلمان، پژوهشگران، استادان، دانشجویان و والدین قابل استفاده است. چون هر یک از این افراد در ساختن فرهنگ آموزشی که از خانواده آغاز می شود، سهیم اند و به توسعه ی آن در مؤسسات آموزشی که از دبستان شروع می شود و برای سر تا سر زندگی ادامه می یابد، کمک می کنند. همه ی این افراد، عضو یکی از سازمان های اجتماعی اند و چنان چه این سازمان ها بخواهند آینده ی خود را بسازند، لاجرم باید توانایی خود را برای یادگیری زاینده گسترش دهند و با به کارگیری اصول و مبانی جامعه شناختی در سازمان های یادگیرنده، بر قابلیت های خود از طریق یادگیری بیفزایند. گفتمان مدرسه و سازمان یادگیرنده، به خروج سازمان های آموزشی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی از بحران ناتوانی یا امتناع از یادگیری و ترس از دانستن کمک می کند و راهنمایی عملی برای توسعه ی قابلیت های یادگیری زاینده در افراد، خلق سازمان و اجتماع های یادگیرنده و گسترش آینده اندیشی در جامعه است.

 گفت و گو با مدیران و برنامه ریزان آموزشی، فرهنگی و اجتماعی کمک می کند تا مؤسسات آموزشی را از مکانی برای آموزش، (مدرسه هایی که آموزش می دهند)، به جامعه و سازمان یادگیرنده (مدرسه هایی که یاد می گیرند)، تبدیل کنند. مدیران نیاز دارند که برای بقای سازمان ها، آن ها را با تغییرات و دگرگونی ها هماهنگ سازند.

برای دست یابی به این امر، باید به یادگیری به عنوان پدیده ای ارزشمند بنگرند. به وسیله ی یادگیری، همواره خود را آماده ی پذیرش تغییرات کنند و کارکنان سازمان را نیز با دگرگونی ها همراه سازند. وقتی مدیران باور داشته باشند که تغییرات در سازمان ضروری است، می توانند مدیریت تغییر در سازمان را، خود بر عهده گیرند.

در واقع این ایده، پارادایم جدیدی را در زمینه ی مدیریت آموزشی که عملاً بسیاری از بنیان های شیوه های سنتی مدیریت را به چالش می کشد، به وجود می آورد. مهم ترین ویژگی سازمان های یادگیرنده، تأکید بر منابع انسانی و استحاله ی بهینه ی این منابع است که می تواند راهگشای کار مدیران مدرسه ها باشد.