رایانه و انقلاب آموزشی

رایانه و انقلاب آموزشی

همه دانش آموزان به دلیل پوشیدن لباس های همسان ( اونیفورم) که مدرسه آنان را وادار به پوشیدن کرده است، ظاهری یک سان و به هنجار دارند. اما باید توجه داشت که در درون این لباس های همسان انسان هایی وجود دارند که از جنبه های گوناگون با هم تفاوت های اساسی و گاه بسیار فاحشی دارند. این تفاوت ها عموماً مشکلات و موانع متعددی برای معلم و نظام آموزشی ایجاد می کند.

تفاوت های فردی مسأله ای است که فکر اندیشمندان تعلیم و تربیت را برای مدت های طولانی به خود مشغول کرده است و همه  آنان در تلاش هستند، با توجه به محدودیت منابع، به نوعی این مشکل را از سر راه تعلیم و تربیت بردارند. تفاوت های فردی، در واقع مانعی برای موفقیت آموزش گروهی در مدارس است. بدون شک تا حل نشدن این مشکل، زمینه های مساعدی برای آموزش فردی وجود نخواهد داشت.

برای تدریس یک موضوع یا هدف آموزش خاص، گرچه ممکن است امکان دسترسی به آزمایشگاه، فیلم و یا نمایشگاه مناسب وجود داشته باشد، اما باید آگاه بود که در هر صورت، نوع انتخاب و شیوه استفاده از هر کدام، بستگی به معلم دارد.معلم با توجه به نیازهای فردی و تفاوت سبک های یادگیری دانش آموزان، ابزار و رسانه مناسب را انتخاب می کند و برای تدریس و یادگیری بهتر آنان، به شیوه ای منطقی از آن بهره می گیرد. در واقع، معلم می تواند ( جدا از سایر عوامل مؤثر) با انتخاب و به کار گیری مناسب و صحیح ابزارها و روش های آموزش، از یک دانش آموز پزشک یا فیزیک دان بسازد.

به عبارت دیگر، او باید خصوصیات فردی هر دانش آموز را شناسایی کند و برای نیاز های او راهبردهای آموزشی مناسبی تدارک ببیند( آموزش انفرادی.)

امروزه ثابت شده است که رایانه می تواند این مشکل را حل کند. همه دانش آموزان می توانند، بر پایه نیازها و خصوصیات فردی خویش از رایانه کمک بگیرند و با اتکا به " خود – ارزش یابی " که ارمغان دیگر رایانه است، وضعیت خود را برای نیل به هدف های آموزشی پیش بینی شده ارزیابی کنند. از این رو، اینک رایانه به منزله ابزاری توانا برای اجرای راهبردهای " آموزش انفرادی " شناخته شده است و معلم نیز می تواند، با توجه به ویژگی ها و نیازهای هر دانش آموز، از آن بهره برداری کند.

برخی معتقدند، استفاده از رایانه در فرایند آموزش و یادگیری، در واقع یک " انقلاب آموزشی" است. اما چگونه در آموزش انقلاب رخ خواهد داد؟ آیا از طریق ایجاد یک موج یا شعله جادویی، می توان معلمان خارق العاده ای تربیت کرده تا این انقلاب را به منصه ظهور برسانند؟ یقیناً پاسخ منفی است؛ زیرا تقویت و توسعه دانش، مهارت و توانمندی های معلم فقط یک روی سکه است. روی دیگر سکه آن است که برای او، با تأمین خدمات و پشتیبانی آموزشی لازم، محیط مساعد فراهم شود.

نگرش کنونی حاکم بر جهان آموزش و پرورش در زمینه خدمات و پشتیبانی آموزشی، آن است که رایانه عنصری حیاتی است. درواقع باید رایانه را به منزله عنصری ممتاز در تسهیلات آموزشی مدارس دانست و تأمین آن را بعنوان پاسخ گویی به نیاز معلم و دانش آموز در نظر گرفت.پس انقلاب آموزشی در صورتی عملی خواهد شد که رایانه، معلم، مدیران آموزشی و دانش آموزان دارای پیوندی نزدیک باشند و در فعالیت های یاددهی – یادگیری، هم پوشانی دقیق داشته باشند و هم دیگر را حمایت کنند.

بنابر این، تحقق انقلاب آموزشی، یعنی استفاده از رایانه در فرایند یاددهی – یادگیری با عوامل متفاوتی ارتباط دارد که مهم ترین آن ها سه عنصر زیر است :

1- دانش آموز

دانش آموزان، در صورتی برای یادگیری بهتر، با علاقه به رایانه رو می آورند که با آن " خو" گرفته باشند. اندیشمندان پیشنهاد می کنند ، با درنظر داشتن ویژگی ها، علائق و نیازهای دانش آموزان و برای عادی ساختن روابط آنان با رایانه ، در مدارس " باشگاه رایانه" تأسیس شود. در صورت تحقق این امر، هر دانش آموز می تواند بنابر تمایلات خود ، از امکانات موجود در باشگاه رایانه مدرسه که دارای انواع نرم افزار و سخت افزار است، استفاده کند. در این باشگاه ها، معمولاً علاوه بر سخت افزار و نرم افزار های مناسب آموزشی و درسی، نرم افزارهای تفریحی، اطلاعات عمومی، آموزش ماشین نویسی، انواع بازی ها، فیلم های ویدیویی و... موجود است. بر این اساس دانش آموزان به تدریج به کار با رایانه علاقه مند می شوند و با آن " خو" می گیرند. دراین فرایند، آنها ارزش های رایانه را به منزله  یک وسیله کمک آموزشی باور خواهند کرد.

2- معلم

معلم باید به این طرز تلقی برسد که خوب یادگرفتن مطالب درسی توسط دانش آموزان، با بهره گیری آنان از رایانه پیوند کامل دارد و در نتیجه، انجام وظیفه او به کمک رایانه اثر بخش تر و آسان تر خواهد شد. بنابر این، معلم نیز همانند دانش آموزان، باید قبل از هر اقدامی برای بهره برداری از رایانه در فرایند تدریس ، کاملاً آماده شود.

برای نیل به مقصود فوق، باید کار را از دوره های تربیت معلم شروع کرد. ضرورت امر تا آن جاست که تربیت معلمان علاقه مند به استفاده از رایانه در فرایند یاددهی – یادگیری، خود زمینه اصلی بروز انقلاب آموزشی را فراهم می آورد و باید از اهداف بنیادی نظام آموزش و پرورش کشورهای در حال توسعه محسوب شود. حتی برخی از اندیشمندان آموزش و پرورش پا را از این هم فراتر گذاشته اند و اعتقاد دارند که یکی از ملاک های ارزشیابی شغلی معلم، باید میزان استفاده او از رایانه باشد.

3- مدیران آموزشی

وظیفه سومین عنصر آموزش، یعنی مدیران مدارس – برای تحقق انقلاب آموزشی – پشتیبانی از توسعه ارتباط متقابل معلم، دانش آموز و رایانه است. آنان باید این ارتباط را از طریق حمایت معلم و تأمین تسهیلات آموزشی مربوط به رایانه، به سویی سوق دهند که دانش آموزان به این انگاره دست یابند که برای موفقیت باید؛ به " خود- آموزی" روی آورند و رایانه عاملی کلیدی برای خود آموزی و گسترش دانش و مهارت های مورد نیاز آنان است. بدیهی است، " خود – آموزی " فرایندی است که از سال های دور تا کنون مورد توصیه روان شناسان تربیتی بوده است و اصل مهم و اساسی برای " تداوم یادگیری "محسوب می شود.