مفهوم و روش های پرورش تفکر خلاق به وسیله تعامل مستقیم و غیر مستقیم مدیران مدارس با معلمان و دانش آموزان در سیستم آموزشی

مفهوم و روش های پرورش تفکر خلاق به وسیله تعامل مستقیم و غیر مستقیم مدیران مدارس با معلمان و دانش آموزان در سیستم آموزشی

 "سامانه صدای مشاور تحصیلی"

 مشاوره دهنده تخصصی مقالات

 برای تماس با مشاورین ما تنها با تلفن ثابت و بدون گرفتن کد، با شماره  9099071613   تماس بگیرید.

 تماس از 8 صبح تا 12 شب

 حتی ایام تعطیل

 مفهوم و روش های پرورش تفکر خلاق به وسیله تعامل مستقیم و غیر مستقیم مدیران مدارس با معلمان و دانش آموزان در سیستم آموزشی

جوامع براي رشد و بالندگي به نيروهاي متفكر نياز دارند. در حقيقت نيروهاي انساني متفكر شالوده و اساس پيشرفت در كشور هستند. تا سال‌ها پيش نگرش مربيان به آموزش معطوف به ارائه اطلاعات و آموختن مهارت به يادگيرندگان بود و از اين رو استفاده از روش‌هايي كه تمرين و تكرار ناميده مي‌شد، بسيار مفيد به نظر مي‌رسيد. در كنار آموزش رسمي روابط شاگرد ـ استادي در ميان بسياري از كسبه‌ها رواج داشت و شاگرد براي تسلط يافتن بر كاري و رسيدن به درجه استادي، سختي و رنج فراواني را متحمل مي‌شد. اين امر تا حدي غير قابل انكار است اما امروزه به ضرب المثلي بين مردم تبديل شده است. در اين صورت شاگرد بايد كاري را انجام مي‌داد و مهم نبود اين كار را چگونه انجام مي‌داد حتي اگر «دميدن در كوره به قيمت مردن» تمام مي‌شد. دانش‌آموزان نيز در مدارس مشابه اين وضعيت را داشتند. آنان براي كسب علم و دانش متحمل شكنجه‌هايي مي‌شدند كه معلمان به آنان واژه تنبيه را نسبت داده بودند. بديهي است كه در چنين حالتي فرد نمي‌تواند از كرامت انساني برخوردار باشد در حالي كه داشتن اعتماد به نفس و خودپنداره مناسب زمينه‌اي براي انديشيدن و تفكر است. ‏
در كنار تفكري كه از آن به طور معمول انتظار داريم، جوامع امروزي گرايش شديدي به تفكر خلاق پيدا كرده‌اند. دليل اين امر هم نياز به نيروهايي است كه بتوانند در موقعيت‌هاي مساله با بهره‌گيري از دانش موجود به توليد راه حل بپردازند. در كشور ما هم به دستور رهبر معظم و گرانقدرمان نهضتي آغاز شده است كه نهضت توليد علم، جنبش نرم افزاري و آزاد‌انديشي نام گرفته است و اين امر شاهد اين مدعا است كه ما نيز بايد به سمت توليد افراد خلاق برويم و دانش‌آموزاني تربيت كنيم كه تفكر خلاق داشته باشند. ‏
وضعيت فعلي در نظام آموزشي به گونه‌اي است كه عليرغم كوشش‌هايي كه از سوي مسئولان صورت گرفته است ولي باز هم فرايند خلاقيت كشي ديده مي‌شود و اين امر هرگز نمي‌تواند ما را از كوشش‌هايي كه در مسير دستيابي به تفكر خلاق بر مي‌داريم، باز دارد. ‏

مفهوم تفكر خلاق: ‏

ابوترابيان خلاقيت را نتيجه متفاوت برخورد كردن با مسائل مي‌داند و معتقد است كه اگر شيوه انديشيدن فرد همانند ديگران باشد، پاسخ مساله همان پاسخي خواهد بود كه ديگران يافته‌اند يا مي‌توانند بيابند. بديهي است تفكر خلاق مستلزم فكر كردن از زواياي ديگر و از دريچه متفاوت با ديگران است. ‏
«هلپرن» معتقد است كه خلاقيت را مي‌توان به عنوان توانايي‌هايي براي تشكيل يك تركيب جديد از انديشه براي بر آوردن نياز خاصي تصور كرد. بنابراين تفكر خلاق تفكري است هدفمند كه براي حل مشكل خاص اعم از اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و نظاير آن عمل مي‌كند. ‏
«پركينز» نيز ويژگي مهم تفكر خلاق را منجر شدن به نتايجي مي‌داند كه در حل مساله به كار مي‌آيد. در واقع اين بازده است كه درباره خلاق بودن تفكر ملاك قضاوت قرار مي‌گيرد.

‏روش‌هاي پرورش تفكر خلاق: ‏

تاكنون متخصصان روش‌هاي مختلفي را براي پرورش تفكر خلاق پيشنهاد كرده‌اند. به طور مثال روش آموزش بديعه پردازي، يادگيرندگان را تشويق مي‌كند تا به طور آزاد درباره يك موضوع يا پديده بيانديشند و درباره آن اظهار نظر كنند. همچنين در روش بارش مغزي از يادگيرندگان خواسته مي‌شود تا هر آنچه كه درباره يك موضوع مشخص به ذهنشان مي‌رسد بدون توجه به اينكه گفته آنان تا چه اندازه با واقعيت‌هاي موجود مطابقت دارد ابراز دارند و در واقع در مراحل اوليه اين روش آموزشي هيچ گونه قضاوتي درباره نظرات دانش‌آموزان صورت نمي‌گيرد. ‏
همچنين روش‌هاي تدريس مبتني بر رويكرد ساخت گرايي بسيار مشوق تفكر خلاق هستند. رويكرد ساخت گرايي، يادگيرنده را فعال مي‌داند و بر اساس اصول اساسي اين رويكرد يادگيرندگان نه فقط بايد اطلاعات را بياموزند بلكه بايد به اكتشاف در محيط بپردازند و با كاوش در آن به پاسخ‌هاي مناسب خود دست يابند. همچنين از آنها انتظار مي‌رود بتوانند شيوه‌هاي نوين و يافته‌هاي جديدي نيز به وجود آورند. ‏
«سيف» روش‌ها و فنون چندي را براي پرورش تفكر خلاق پيشنهاد كرده است. پرسيدن سؤالات تفكربرانگيز، ارزش قائل شدن براي انديشه‌هاي غيرمعمول و بديع، دادن فرصت‌هايي به يادگيرندگان براي اكتشاف، توجه به تفاوت‌هاي فردي و سرمشق قرار دادن رفتارهاي خلاق از اين جمله‌اند. ‏


تعامل مديران با ساير عناصر آموزشي: ‏

مديران مدارس در واقع به عنوان يكي از عناصر سيستم آموزشي مي‌توانند بر روي فرايند پرورش تفكر خلاق اثر گذار باشند. اين نقش تا حدي حائز اهميت است كه مي‌توان گفت بدون كمك مدير امكان تحقق صحيح چنين هدفي ميسر نخواهد بود. اين واقعيت از آنجا بر مي‌آيد كه در يك سيستم آموزشي تمامي عناصر و اجزا به هم وابسته‌اند و تغيير در يك عنصرمي‌تواند اثرات قابل مشاهده و قابل توجهي را روي عناصر ديگر داشته باشد. ‏

مدير آموزشي به دو شيوه مي‌تواند بر فرايند پرورش افراد خلاق تاثير بگذارد: ‏

الف) مستقيم: در اين شيوه مدير در ارتباط با دانش‌آموزان از شيوه‌ها و تكنيك‌هاي مختلف ارتباطي استفاده مي‌كند. سخنراني در مراسم گوناگون و طرح سؤالات چالش انگيز، نوشتن مقالات تفكر برانگيز و نصب آن در تابلو اعلانات يا طرح آن در روزنامه‌هاي ديواري از اين دسته‌اند.‏

ب) غير مستقيم: در اين شيوه مدير بر روي عواملي تاثير مي‌گذارد كه با دانش‌آموزان در ارتباط هستند. تاثير گذاري روي معلمان، فراهم كردن پيش نيازها و لوازم پرورش تفكر خلاق و ايجاد پيوند ميان معلمان و اوليا براي حل مسائل مدرسه از اين دسته‌اند.‏

مديران با عوامل صفي و ستادي در ارتباط هستند. هر يك از اين افراد داراي روحيه خاصي هستند. به طور مثال معلمان مستقيما با فرايند و جريان آموزش و يادگيري در ارتباط‌اند. معلمان با بهره‌گيري از روش‌هاي تدريس خلاق سعي مي‌كنند دانش‌آموزان خلاقي پرورش دهند. در صورتي كه معلمان اين مهارت‌ها را نداشته باشند، وظيفه مدير ايجاب مي‌كند كه با تهيه مواد و منابعي در اين زمينه و نيز استفاده از افراد توانا كمبودهاي آموزشي و مهارتي معلمان را ترميم كنند. علاوه بر آن، مديران با به كار گرفتن برخي از سياست‌هاي تشويقي مي‌توانند معلمان را به بالا بردن اطلاعات و دانش خود در زمينه روش‌هاي خلاق تدريس ترغيب كنند. در اين ميان نقش خلاقيت خود معلمان در ابداع روش‌هاي تدريس متناسب با شرايط و امكانات مدرسه نبايد ناديده گرفته شود. ‏
با اين توصيف برنامه ريزي براي غني سازي كتابخانه آموزشگاهي مي‌تواند عامل مهمي براي پرورش تفكر خلاق باشد چرا كه خلاقيت ريشه در دانسته‌ها دارد. اين كتاب‌ها بايد در بخش‌هاي جداگانه براي دانش‌آموزان و معلمان تهيه شوند. كتاب‌هاي معلمان حاوي آموزش لازم براي روش‌ها و مهارت‌هاي تدريس خلاق و نوين خواهد بود. كتاب‌هاي بخش دانش‌آموزي نيز كتاب‌هايي است كه در حوزه‌هاي مختلف و با موضوعات گوناگون علمي، هنري و نظاير آن تهيه مي‌شود و خوراك فكر خلاق دانش‌آموزان را تشكيل مي‌دهد. ‏
همچنين مديران مي‌توانند در جلساتي كه با معلمان و ديگر كاركنان مدرسه دارند خود به نحوي موثر از روش‌هايي استفاده كنند كه زمينه تفكر آزاد و خلاق را فراهم مي‌كند. به طور مثال هنگام تصميم‌گيري در مورد انجام كاري به گونه‌اي از نظرات آنان استفاده شود كه احساس كارآمدي زيادي داشته باشند. مديران بهتر است سيستم پيشنهادها را در مدرسه فعال كنند و به‌ويژه از تجربه معلمان در تصميم‌گيري‌هاي خود استفاده كنند. اين امر بازتاب مطلوبي بر نحوه برخورد معلمان با دانش‌آموزان خواهد داشت. 
اگر زمينه براي آزاد‌انديشي و تفكر خلاق معلمان فراهم‌ آيد، اين زمينه به كلاس و دانش‌آموزان نيز سرايت خواهد كرد. به بيان ديگر معلم سرمشق خوبي براي هم معلمان و هم دانش‌آموزان در داشتن تفكر خلاق است. اگر مدير‌آموزشي از روش‌هاي ابتكاري و ابداعي در كنار روش‌هاي موجود براي حل مسائل استفاده كند، انتظار مي‌رود كه ساير عناصر مدرسه نيز از اين رفتار الگوبرداري كنند.