بی انضباطی و علل آن (3)

 12- جو مدرسه:

 آن گونه که پیش از این ذکر گردید، جو مدرسه اثر به سزائی بر رفتار اعضای سازمان آموزشی دارد. در مجموع، آنچه به عنوان حالت حاکم بر یک سازمان آموزشی مانند اعتماد، همبستگی، صمیمیت، احترام، تشویق و تنبیه، اعمال سبک های خاص و غیره احساس می شود جو نام دارد.

 اگر در مدرسه ای جوی از ارعاب و ترس وجود داشته باشد، افراد از هم فاصله بیشتری می گیرند و حالت فردی و بیگانگی پدید می آید و در نتیجه برخی از دانش آموزان دست به رفتارهای نابهنجار و بزهکارانه می زنند. محیط یا جو امن و صلح آمیز در مقابل محیط یا جو نا امن و تهدید آمیز تأثیر متفاوتی بر روابط، شکل کار کردن و حتی انگیزه های افراد دارد. جوی که نگرش مدیران و معلمان گرایش بر دادن پاداش و تشویق دارد، در مقابل جّوی که جهت آن به سوی تنبیه و رفتارهای انضباطی است، تأثیر مثبت تری بر رفتار و روابط دارد و محیطی از اعتماد و مثبت اندیشی را به وجود می آورد. چنین جوی، افراد سازمان آموزشی را تشویق به همکاری و احترام متقابل می کند و از رفتارهای مقاومت آمیز و لجبازانه می کاهد. برخی از پژوهش ها نشان می دهد، علاوه بر آن که رعایت قوانین و مقررات تابعی از جّو سازمانی مدارس و سازمان های آموزشی است، در مدارس دخترانه نگرش مثبت تری به روش های پاداش و تشویق محور در مقابل روش های تنبیه و انضباط مدار وجود دارد.

13- روابط مدیر، معلم و دانش آموزان:

روابط بین مدیر، معلمان و دانش آموزان نقش شگرفی بر رفتار همه آن ها و مخصوصاً دانش آموزان دارد. رابطه ی انسانی جّوی از صمیمیت و همبستگی و تعلق به وجود می آورد که سبب دلبستگی دانش آموزان به هم، به معلمان، به مدیر و معاونان و مدرسه می گردد. اگر این روابط به شکل منفی و خصمانه باشد، افراد همه احساسات خود از نقطه نظر احترام و دلبستگی به سازمان و دیگران را از دست می دهند و در نتیجه پایه های پای بندی های اخلاقی، درونی و وظیفه ای سست می شود. در چنین حالتی، ابتدا افراد به صورت پنهان و غیر مستقیم و بعداً در حالت های منفی تر به صورت آشکارا مرتکب رفتارهای نامطلوب می شوند که در سرتاسر این کتاب ما از فرآیند روابط و آثار ان سخن گفته ایم.

14- عدم برنامه ریزی و سازماندهی مناسب کارها و فعالیت ها:

 انسان موجود منطقی و نظام دار می باشد که در سایه نظم، هماهنگی، برنامه ریزی و سازماندهی می تواند احساس آرامش و مفید بودن کند. زمانی که در یک سازمان اجتماعی مثل مدرسه، خانواده و جامعه بزرگ تر زمینه ها و شرایط برنامه ریزی طوری فراهم شده است که افراد و سازمان برنامه دار هستند و دارای وظایف روشن و معین می باشند، کار ها به شکل نرم و هماهنگ پیش می رود و نوعی احساس روانی مثبت و تسلط برخود به وجود می آید. در حالی که سازمان، مدرسه، کلاس و فرد از برنامه روشنی تبعیت نمی کنند و امور به طور نامنظم و بی قاعده بر فرد تحمیل می شوند، نوعی آشفتگی فکری و رفتاری در افراد سازمان به وجود می آید.

اصولاً برنامه های کاری مطالعه شده و خوب طراحی شده با کار نسبتاً زیاد، نسبت به کارهای بدون برنامه و هماهنگی موفق تر هستند. عدم برنامه ریزی که از بدون هدف بودن سازمان و مدیریت نیز سر چشمه می گیرد، نوعی سر در گمی و عدم انسجام را در مدارس و کلاس ها به وجود می آورد که منجر به بی انضباطی می گردد. معلمانی که از طرح درس آگاهانه استفاده می کنند و می کوشند که بر اساس طرح پیش بروند، مشکلات انضباطی کمتری از معلمان بدون طرح دارند. این معلمان، در حقیقت، با طرح خود انتظارات دانش آموزان را هم شکل می دهند و با روشن ساختن مسیر به آن ها کمک می کنند که بدون مشکل کارها و تکالیف خود را انجام دهند.

15- استثنائی بودن دانش آموز:

دانش آموز استثنائی به کسی گفته می شود که از میانگین بهره هوشی، اطلاعات و دانش، مهارت ها، توانایی های و انتظارات بالاتری نسبت به هم کلاس های خود برخوردار باشد و برنامه و رفتارهای معمولی که حتی ممکن است برای دوستان او مفید باشد، برایش خشنود و قانع کننده نباشد.

متأسفانه، نظام آموزشی ما نسبت به این مسأله مهم در کلاس های معمولی برنامه ی روشنی ندارد. بسیاری مواقع یک دانش آموز استثنائی درک ها، برداشت ها و اطلاعاتی از یک درس دارد که او را وادار به پرسیدن و اظهار نظر می کند. گاهی اوقات، این دانش آموزان از روش تدریس، سطح دانش و اطلاعات معلمان ناراضی می شوند و فعالیت های کلاس آن ها را راضی نمی کند. گاهی اوقات، این دانش آموزان اظهار نظرهایی بر خلاف نظر معلم دارند که معلمان را ناراحت می کند. در همه ی این مثال ها، هیچ ایراد و اشکالی در دانش آموز دیده نمی شود. او یک دانش  آموز استثنایی است که مدرسه، معلم و مدیر پیش بینی لازم برای کار کردن با او را نداشته اند و متأسفانه او را فضول، مزاحم و بی ادب به حساب می آورند.

16- احساس شکست:

 هر انسانی از این که می تواند وظایف و مسئولیت های خود را در بین دیگران به خوبی انجام دهد و از عهده حل مشکلات بر آید، احساس لذت و شادمانی می کند. برعکس، کسانی که خود را ناتوان و شکست خورده به حساب می آورند، از روحیه ای ضعیف برخوردار هستند. در شکل های خیلی ناموفق آن که فرد امیدهای خود را از دست می دهد و نوعی احساس بی کفایتی در او به وجود می آید، رفتارها و روش های مخرب و پرخاشگرانه از او سر می زند. احساس شکست اگر به معنی عدم تأمین نیازها، تنش و ناکامی در فرد شکل بگیرد و او همه راه ها را بر روی خود بسته ببیند، احتمالاً سبب رفتارهای تلافی جویانه، مخرب و حتّی مجرمانه می شود که شواهد آن در برخی از مدارس راهنمایی و دبیرستان ها دیده شده است. در این حالت، در فرد احساس بی علاقگی، نفرت، از خود بیگانگی، تعارض و دشمنی به وجود می آید و ناخواسته و خواسته به هر شکل ممکن این احساس عدم کفایت و شکست را با نوعی ناآرامی و ناراحتی بروز می دهد که معلمان و مدیران آن را رفتاری انضباطی می نامند.