امکان پذیر شدن برآوردسریع شدت زلزله‌هاي کشور

ايران از اين پس مي‌تواند تنها يک دقيقه پس از هر زمين‌لرزه، نقشه‌هاي لرزش زمين را براي برآورد شدت زلزله و خسارات احتمالي تهيه کند؛ نقشه‌هايي که سازمان زمين‌شناسي آمريکا نيز آن را تأييد مي‌کند.

به گزارش خبرنگار علمي خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، دکتر «محمد پورمحمد شاهوار» که تهيه اين نقشه‌ها را به عنوان موضوع پايان‌نامه خود در پژوهشگاه بين‌المللي زلزله‌شناسي و مهندسي زلزله پي گرفته است، نخستين ايراني متخصص در زمينه تهيه نقشه‌هاي لرزش زمين(Shake Map) است.

وي در گفت‌وگو با خبرنگار علمي ايسنا درباره کاربرد اين نقشه‌ها گفت: نقشه‌هاي لرزش زمين مي‌تواند شدت، شتاب و سرعت وقوع زلزله را پس از رخداد تعيين کند تا گروه‌هاي امداد و نجات بر اساس آن راحت‌تر نيروهاي خود را به محل‌هاي بيشتر آسيب‌ديده اعزام کنند.

اين متخصص تهيه نقشه‌هاي لرزش زمين که دانش‌آموخته رشته ژئوفيزيک- زلزله‌شناسي از پژوهشگاه زلزله‌شناسي و مهندسي زلزله است، طبق راهنمايي‌هاي دکتر مهدي زارع، معاون اين پژوهشگاه که استاد راهنماي وي در پروژه کارشناسي‌ارشد و دکتري بوده است، تهيه نقشه‌هاي لرزش زمين را آغاز کرده است.

به گفته شاهوار نخستين نقشه لرزش زمين توسط وي براي زلزله کوه‌زرد سمنان تهيه شده است و پس از آن تهيه نقشه براي زلزله‌هاي ديگر نيز پيش گرفته شده تا جايي که براي زلزله وان ترکيه نيز با اين که خارج از مرزهاي کشور بوده است، نقشه لرزش زمين دقيقي تهيه کرده است.

وي در اين باره توضيح داد: نقشه‌هاي تهيه شده در پژوهشگاه زلزله‌شناسي و مهندسي زلزله براي زلزله وان تا اندازه‌اي دقيق بود که سازمان زمين‌شناسي امريکا نيز نقشه‌هاي لرزش زمين‌ خود را با آن تطبيق داد و دکتر وال که خود پايه‌گذار تهيه نقشه‌هاي اين‌چنين است طي ايميلي به دکتر زارع از ايشان خواسته بود تا کاليبريشن‌هاي ما در اختيار آنان قرار داده شود تا براي تهيه نقشه لرزش زمين کشورهاي زلزله‌خيز منطقه از آنها استفاده کنند.

نقشه‌هاي تهيه شده در ايران با استفاده از روابطي که متخصصان در پژوهشگاه به دست آورده‌اند تهيه شده است و سازمان زمين‌شناسي امريکا نيز اين نقشه‌ها را بر اساس روابط خود تنظيم مي‌کند. به همين دليل است که نتايج مختلفي از آنها حاصل مي‌شود.

نقشه لرزش زمين زلزله 20 فروردين کاکي

به گفته وي تهيه اين نقشه‌ها در دنيا نيز از سال 1999 آغاز شده و با گذشت زمان کاملتر و کاربردي‌تر شده است.

شاهوار دوره کارشناسي ارشد خود را در سال 1382- سالي که زلزله بم به وقوع پيوست- آغاز کرده است و به گفته وي در آن سال تا آخرين ساعات روز نيز کسي به درستي نمي‌دانست که کدام مناطق خسارت بيشتري ديده‌اند و حتي مؤسسه ژئوفيزيک نيز زلزله را بسيار دورتر از بم تخمين زده بود و همين موضوع باعث شد تا امدادرساني بسيار دير انجام شود.

وي افزود: در زلزله سراوان نيز بسياري به دليل احساس زلزله در دبي تصور مي‌کردند که مرکز زلزله به درستي تخمين زده نشده است و در شدت و بزرگاي زلزله اشتباه شده است در حالي که چنين نبود و تهيه نقشه‌هاي لرزش زمين به رفع اين سوءتفاهم کمک کرد.

قرار است از اين پس پژوهشگاه زلزله‌شناسي و مهندسي زلزله پس از هر زمين‌لرزه اين نقشه‌ها را در وب‌سايت خود قرار دهد تا بر اساس مختصات شهري مشخص شود که کدام مناطق خسارات بيشتري ديده‌اند. نقشه‌هاي اين‌چنين را سازمان زمين‌شناسي امريکا نيز تهيه کرده است اما پايه نقشه‌هاي اين سازمان اطلاعات کم آنها درباره ساختار ايران است.

وي براي تهيه اين نقشه‌ها از اطلاعات اوليه بزرگي و مکان زمين‌لرزه استفاده مي‌کند تا نقشه‌هاي پايه‌اي را براي نشان دادن شدت، سرعت و شتاب زلزله در فواصل مختلف نشان دهد.اين نقشه‌ها معمولا يک دقيقه پس از زمين‌لرزه آماده هستند و با تکميل شدن داده‌هاي شتاب‌نگاري و لحاظ کردن مشاهدات مردم، کامل‌تر مي‌شود. البته در اين نقشه‌ها بايد سازه‌هاي منطقه نيز لحاظ شود که قاعدتاً شدت خرابي در مناطق روستايي بيش از مناطق شهري است.

شاهوار درباره اينکه اين نقشه‌ها در نهايت قرار است چه کمکي به مديريت زلزله پس از وقوع آن کنند، تصريح کرد: مهمترين هدف تهيه اين نقشه‌ها اين است که سازمان‌هاي امداد و نجات مانند هلال احمر بتوانند بر اساس آنها تصميم بگيرند که نيروهاي خود را چگونه به مناطق زلزله‌زده گسيل کنند.

وي چندين نقشه همزمان را با کاربردهاي مختلف براي رسانه‌ها و متخصصان تهيه مي‌کند که همگي آنها در نهايت شدت، سرعت و شتاب زلزله را نشان مي‌دهند.

شاهوار ادامه داد: قرار است اطلاعات اين نقشه‌ها را روي FTP سرور پژوهشگاه بفرستيم تا سازمان هلال احمر نيز با بتواند با يک لينک مستقيم نقشه‌ها را دريافت و از اطلاعات آنها استفاده کند. پروژه‌اي نيز براي بيشتر کردن اين همکاري از دو سال پيش آغاز شده اما تا کنون به نتيجه اي نرسيده است.

نقشه‌هاي تهيه شده توسط وي اگر به اطلاعات دقيق‌تري مانند بافت زمين و يا نوع ساخت‌وسازهاي منطقه نيز مجهز شود با احتمال زياد تخمين مي‌زند که کدام مناطق خسارات شديدتر و کدام مناطق تلفات بيشتري داشته‌اند.

شاهوار و همکاران او در حال تهيه نرم‌افزاري هستند که بتواند به صورت اتوماتيک نقشه‌هاي لرزش زمين را تهيه کند تا تهيه آن‌ها به يک فرد و زمان مشخص محدود نشود. اين برنامه مراحل آزمايش خود را نيز گذرانده است و در صورت تأمين مالي براي برخي سخت‌افزارهاي مرد نياز در پژوهشگاه زلزله‌شناسي و مهندسي زلزله راه‌اندازي خواهد شد.