روی جز مواد ضروری مواد معدني بدن

اين عنصر در سال 1500 توسط Andreas Marggraf در آلمان کشف گرديد. منشاء نام اين عنصر از کلمه آلماني  " zink" به معناي روي گرفته شده است.

روي يا (zinc ) جزو 15 عنصر معدني و ضروري است، که بدن ما به آن نياز دارد. فلز روي نخستين بار در سال 1869 ميلادي توسط دانشمند فرانسوي رولن به عنوان عامل رشد آسپرژيلوس نيگرا معرفي شد، سپس دکتر سامک و همکارانش  (در سال 1926) اين عنصر را براي رشد گياهان آلي ضروري تشخيص داد و پس از آن دکتربل کينز در سال 1919 به نقش  آن در حيوانات بزرگتر و دکتر برتراند و همکارانش در سال 1911 و همچنين دکتر مک ( در سال 1926 ) به نقش عنصر روي در انسان اشاره کردند. روي به عنوان يک عنصر اساسي در تغذيه انسان، گياه وحيوان شناخته شده است. اين عنصر جزيي از 200 متالو آنزيم است که براي عملکرد سيستم ايمني، اعصاب، گوارش، پوست و غدد ضروري است. روي يک مادة معدني اصلي کمياب است که بعد از آهن، بيشترين ميزان را در بدن داراست. روي به طور عمده در ماهيچه ها ذخيره ميشود، اما در سلولهاي خوني سفيد و قرمز، پردة شبکيه چشم، استخوانها، پوست، کليه ها، کبد و پانکراس نيز يافت ميشود.

غدة پروستات در مردان نسبت به ساير اعضا، بيشترين مقدار روي را داراست.

وظايف روي

اعمال فيزيولوژي روي دربدن بسيارزياد وپراهميت است. دانشمندان و محققان علم تغذيه دربررسي هاي خود درطي بيش از  20 سال به اين نتيجه رسيده اند که روي در بسياري از فعل و انفعالات شيميايي بدن، شرکت داشته و براي حفظ سلامتي و  طول عمر بدون امراض ، وجود آن لازم و ضروري است.

 1- در ساختمان بسياري از آنزيم هاي بدن ، فلز روي شرکت دارد، و علاوه بر شرکت در ساخت آنزيم ها به عنوان يک کاتاليزور يا تسريع کننده واکنش هاي بدن عمل ميکند. به طور مثال آنزيم سوپراکسيد ديسموتاز که جزو آنزيم هاي مهم اکسيداتيو است، به سه گروه تقسيم مي شود که در ساختمان سلول ها شـرکت مي کنند، نوع سوپراکسيد ديسموتازمانگان در درون ميتوکندري ها  و نوع سوپراکسيد ديسموتاز مس و روي در خارج از ميتوکندري و در سيتوپلاسم سلول وجود دارند و راديکال هاي آزاد رسيده به سيتوپلاسم توسط اين دو نوع سوپراکسيد ديسموتاز يعني نوع روي و مس گرفته و خنثي مي شوند.

آنزيم کربنيک انيدراز (مترشحه از گلبول هاي قرمز) آنزيمي ديگر است که روي در ساختمان آن، به کار رفته است. کار آنزيم  ذکر شده اين است که در تعادل الکتروليت ها و اسيد و باز در بدن نقش دارد و در اثر کمبود اين آنزيم، تعادل آب داخل و خارج  سلولي به هم مي خورد.

آنزيم کربوکسي پپتيداز نيز در ساختمان خود، داراي فلز روي است. اين آنزيم تجزيه پروتئيـن ها را در بـدن به عهده دارد و در اثر کمبود آن، پروتئين هاي مصرفي به خوبي تجزيه نشده و به مصرف سلولي نمي رسد.

آنزيم الکل دهيدروژناز نيز از آنزيم هاي مهمي است که در صورت وجود روي، در بدن ساخته مي شود. کمبود اين آنزيم در بدن باعث مي شود که الکل موجود در خون تجزيه نشده و باقي بماند. اين حالت به ويژه در کشورهاي غربي که از مشروبات الکلي زياد استفاده مي کنند بايد مورد توجه قرار گيرد. در افرادي که کمبود اين آنزيم را دارند پس از مصرف الکل، دچار سردرد و ساير عوارض مصرف زياد الکل خواهند شد.

2- فلز روي آنتي اکسيداني است که در واکنش هاي اکسيداتيو استرس نقش مهمي را بازي مي کند. همان طور که ميدانيد در اطراف ما عوامل راديکال زا و اکسيدان  بسيار فراوان است و متأسفانه امروزه رابطه اکثر بيماري ها با اين عوامل اکسيدان  ثابت شده است. بطور مثال با مصرف هر عدد سيگار 15000 راديکال آزاد وارد بدن شخص مصرف کننده مي شود که در صورت وجود نـداشتن مواد آنتي اکسيدان، بيماريهاي مختلف در بدن ايجاد مي شود. ويتامين C، ويتامين E و بتاکاروتن (پيش نياز ويتامين A)، روي و سلنيوم 5 آنتي اکسيدان بسيار قوي شناخته شده در بدن هستند که عامل حفظ سلامتي و مبارزه با بيماري ها به شمار مي روند.

3- فلز روي، در افزايش سطح سيستم ايمني و کارکرد صحيح دستگاه ايمني نقش مهمي را به عهده دارد. روي، عوامل و فلزات سمي (توکسيک) وارد شده به بدن را جذب و خنثي مي کند. به طور مثال در شهرهاي آلوده که مرتبا سرب و ساير  فلـزات  سنـگين به بدن وارد مي شود وجود کافي روي در بدن، مانع از اثرات سمي و مخرب آن ها خواهد شد.

به دنبال افت سيستم ايمني در اثر کمبود روي، بيماري‌هاي اتوايميون (خودايمني) مثل آرتريت روماتوييد، لوپوس، شوگرن،پسوريازيس و... افزايش مي‌يابد.

بررسي هاي انجام شده بر روي حيوانات نشان مي دهد، طحال حيواناتي که دچار کمبود طولاني مدت روي شده اند پس از مدتي دچار چروکيدگي شده است. با توجه به اين که طحال از اندام هاي ايمني در بدن به شمار مي رود. بنابراين کاهش روي موجب به  هم خوردن سيستم ايمني مي شود و معمولا” افراد دچار نقص ايمني و کمبود روي، اغلب مبتلا به گريپ و سرماخوردگي هاي متعدد مي شوند.

4- مصرف روي در سوختگي‌ها، اعمال جراحي و بهبود زخم‌هاي بدن، ضروري است. روي باعث بهبود هر چه سريعتر زخم‌ها مي‌شود و کمبود روي بهبود زخم‌ها را به تعويق مي‌اندازد، به ويژه در بيماران ديابتي، زخم‌هاي پا و عفونت اين زخم‌ها است که حتي مي‌تواند به قطع عضو هم منجر شود.

بنابراين وجود روي به مقدار کافي در برنامه غذايي اين افراد بسيار مهم است. مصرف روي در ترميم سوختگي‌ها، زياد بوده و به طور معمول در خون بيماران دچار سوختگي، کمبود روي مشاهده مي‌شود و با دادن روي اضافي مي‌توان، بهبود و ترميم زخم و پوست را تسريع کرد. اين مسئله حتي در سوختگي‌هاي درجه ۳ به دنبال مصرف محلول‌ها و ترکيبات حاوي روي به اثبات  رسيده‌است و هم اکنون نيز از اين ترکيبات (مانند پماد زينک اکسايد و...) استفاده مي‌شود.

به عبارتي روي به عنوان ترميم کننده بافتي و پوستي شناخته شده‌است. افرادي که از اگزما و حساسيت زجر مي‌برند، به طور معمول داراي سطح پايين روي در خون هستند و مي‌توان با دادن ۳۰ ميلي گرم روي (معادل ۲۰۰ ميلي گرم گلوکونات روي  است) بهبود بيماري آن‌ها را تسريع کرد.

3- کاتاليزور واکنش هاي بيولوژيکي مثل نقش در عمل انسولين ميزان عنصر روي در پانکراس افراد سالم دو برابر ديابتي‌ها است که مي‌تواند نشانهٔ نقش آن در توليد انسولين باشد. مشاهده  شده‌ است که نقصان روي در خون باعث هيپوانسولينيميا (کاهش انسولين خون) مي‌شود. کمبود روي به صورت مزمن و دائمي  صدمهٔ بزرگي به ياخته‌هاي بتا پانکراس که انسولين ترشح مي‌کنند، مي‌زند و در سنين بالا، افراد داراي کمبود طولاني مدت روي مي‌توانند دچار ديابت نوع ۲ بشوند. به طور کلي مي‌توان گفت که در خون اکثر افراد مبتلا به ديابت، کمبود روي ديده مي‌شود و متاسفانه دفع روي در ادرار آنها مشاهده مي‌شود. بنابراين رساندن روي اضافي به بدن بيماران ديابتي ضروري است. فقر روي به ويژه در ديابتي‌ها زخم‌هاي مزمن وريد پا را ايجاد مي‌کند که گاهي منجر به قطع انگشتان يا مي‌شود. با دادن روي اضافي نه تنها زخم‌هاي ديابتي زودتر ترميم شده بلکه علاوه بر آن سطح سيستم اينمي نيز افزايش مي‌يابد.

4- نقش در يلوغ جنسي و رشد: نقصان روي در مردان وزنان موجب اختلالات باروري مي‌شود. اغلب مردان و زنان که جهت  درمان مشکل خود اقدامات زيادي انجام داده‌اند، بايد مسئلهٔ کم بودن روي را نيز در نظر گرفته و نسبت به رفع آن اقدام کنند.

نقصان روي در بدن خانم‌هاي باردار مي‌تواند منجر به رشد ناکافي و کند جنين و يا زايمان زودرس شود. يکي از علل ميوم رحم و کيست‌هاي پستان در خانم‌ها، کمبود روي مي‌باشد و ديده شده‌ است که با تجويز روي به بدن آن‌ها بهبودي حاصل شده‌ است. هم چنين ديده شده‌ است که در خانم‌هايي که دچار عفونت‌هاي راجعه قارچي دستگاه تناسلي مي‌شوند و به هيچ درمان منظم دارويي جواب نمي‌دهند، تجويز روي به مقدار کافي، باعث بهبود آن‌ها شده‌ است.

کمبود روي در کودکان همراه با بي اشتهايي، اختلال چشايي طعم غذا، پيکا (حالتي شبيه ويار حاملگي)، بي حالي، غش، اختلال رفتاري و وقفه در رشد، خود را نشان مي‌دهد، هم چنين در نوجوانان به صورت تاخير بلوغ جنسي و ظهور نکردن صفات ثانويه جنسي بروز مي‌کند.

روي نقش مهمي در طول دوره اندام زايي و رشد جنين دارد. اين عنصر به عنوان يک ماده ضدميکروبي شناخته شده است. بنابراين حضور آن در مايع آمنيوتيک انساني نقش مهمي در حفاظت از عفونتهاي داخل رحمي و تاخير رشد داخل رحمي دارد.

روي در رشد فيزيکي بدن مؤثر است، هم چنين کوتاهي قد و کمبود وزن در کودکان ايراني با تجويز روي قابل درمان است و  بهتر مي‌باشد که رساندن روي به مقدار کافي به بدن مادر در دوران بارداري و شيردهي مد نظر قرار گيرد.

در يک مطالعه بر روي انسان، مادراني که غلظت روي لکوسيتي پاييني داشتند، بچه ائي با وزن پايين بدنيا آوردند ، و اين موضوع ارتباط کمبود روي در بافت مادر و توقف رشد جنيني را نشان مي دهد.

5- آزاد سازي ويتامين A از منبع ذخيره آهن در کبد : کاهش روي در رژيم غذايي موجب کاهش ميزان ويتامين A در سرم  مي شود و RBP ( رتينول متصل به پروتئين ) در پلاسما کم مي شود.

6- روي در تشکيل هموگلوبين دخالت دارد و در مواردي فقط تجويز روي همراه ديگر نيازها، اين عارضه را درمان مي‌کند.

7- روي  يکي از عناصر تشکيل دهنده ميناي دندان است و کمبود آن سبب تسريع در خرابي و پوسيدگي دندان خواهد شد.

8- مصرف روي در بهبود ريزش مو به اثبات رسيده‌ است و امروزه کمبود روي را از علل مهم ريزش مو مي‌دانند، که البته  بايستي ساير علل ريزش مو مانند کمبود ويتامين‌ها، کم خوني و... نيز مد نظر قرار گيرد.

9- يکي ديگر از اعمال روي، فعاليت در تکثير سلولي است. در ساختن دزاکـسي ريبونوکلوييک اسيد يا DNA نياز به روي مي باشد و همان طور که مي دانيد DNA، رشته ژنتيکي اصلي تشکيل دهنده هسته سلولي است که بدون آن ادامه ي حيات سلولي ممکن نيست. البته سلول هاي گلبول قرمز خون استثنا هستند، زيرا سلول هاي گلبول قرمز خون بـدون هسته بوده و فاقد DNA مي باشند